Restauratie, herbestemming

Blokhuispoort Leeuwarden

april 2016
april 2018
In opdracht van:
BOEi Amersfoort
In samenwerking met:
TWA Architecten Burdaard

Het is een van meest markante gebouwen van Leeuwarden en Friesland: de Blokhuispoort. Qua uiterlijk opvallend vanwege het poortgebouw, maar van binnen is het net zo bijzonder. En dat wil de eigenaar BOEi graag zo houden. Het zal u niet verbazen dat het niet de eerste keer is dat de Blokhuispoort gerestaureerd wordt. Dankzij deze restauraties wordt er nog altijd volop gebruik gemaakt van het gebouw. Er worden tegenwoordig regelmatig evenementen georganiseerd en er werken meer dan 100 (creatieve) ondernemers.

Vanwege de grote van deze opdracht hebben we deze in ons portfolio uitgesplitst. De projecten zijn: het hostel, de horeca, de bibliotheek, het ketelhuis, het Alkovengebouw en de gevelrestauratie en verduurzaming.

VAN DWANGBURCHT NAAR ZAKELIJK EN CULTUREEL ONTMOETINGSCENTRUM

Om de opstandige inwoners van Friesland in bedwang te houden werd in 1498 op de plek van de huidige Blokhuispoort een dwangburcht gebouwd in opdracht van hertog Albrecht van Saksen. Vanaf 1580 deed het gebouwencomplex dienst als gevangenis. In 1870 startte men met de bouw van het gebouw zoals het er nu nog staat. Een van de redenen dat er een nieuw gebouw moest komen was de spectaculaire ontsnapping van elf gevangenen in 1868. De Blokhuispoort heeft tot 2007 dienst gedaan als huis van bewaring. In dat jaar moest een beslissing worden genomen om het gebouw te verbouwen voor 15 miljoen euro of om het gebouw een andere functie te geven. Het voldeed namelijk niet meer aan de brandveiligheidseisen die gesteld werden aan penitentiaire inrichtingen.

RONDLEIDINGEN DOOR OUD-BEWAARDERS

Tegenwoordig is het 180-cellen tellende complex een zakelijke en culturele ontmoetingsplek. Naast de ondernemers die er zitten, is er ook een café (Café de Bak), wordt er een hostel gebouwd en organiseren diverse organisaties regelmatig evenementen op de binnenplaats van de oude gevangenis. Ook geven oud-bewaarders van de Blokhuispoort rondleidingen door de oude gangen en cellen waar vroeger de gevangenen rondliepen.

DE RESTAURATIE

Het gebouw is gewaardeerd tot ‘gevangenis’ van algemeen architectuurhistorisch, stedenbouwkundig en cultuurhistorisch belang:
- vanwege de hoge mate van gaafheid, zowel in- als uitwendig;
- vanwege de, behoudens het Poortgebouw, eenvoudige architectuur in Eclectische stijl;
- vanwege de bewaarde interieur onderdelen, met name de ijzerconstructies en het daarin opgenomen ventilatiesysteem, de hardstenen trappen en de ijzeren galerijen en gietijzeren trappen van de cellenvleugels;
- vanwege de ligging op het terrein van het voormalige Blokhuis, dat in zijn vorm bewaard bleef en de indeling van de binnenplaatsen, die een herhaling is van die van de afgebroken gebouwen;
- als belangrijk werk van vader en zoon Metzelaar in de reeks gevangenisgebouwen, die zij in het laatste kwart van de negentiende eeuw realiseerden.

WERKZAAMHEDEN

Op de eerste en tweede verdieping van het cellencomplex A bouwden we een hostel. Hier - in het Alibi Hostel - kunnen inmiddels mensen vanuit de hele wereld goedkoop overnachten tijdens een bezoek aan de Friese hoofdstad. Op de begane grond worden bedrijfsunits gerealiseerd. Belangrijk tijdens deze restauratie is het herstel van het metsel- en voegwerk. 

Naast het hostel en de bedrijfsunits, bouwen we ook een nieuwe fietsenstalling op de plek waar vroeger de gevangen werden gelucht. Het ontwerp van de stalling is gebaseerd op het uiterlijk van de oude luchtplaatsen. Zo blijft de uitstraling van het gebouwencomplex behouden maar met andere functies. 

U zult het gebouw nog vaak tegenkomen in het nieuws, met het oog op Culturele Hoofdstad 2018. Het is de moeite waard om eens een kijkje nemen op de plek waar in 1498 een dwangburcht werd gebouwd, maar nu alles in het teken staat van de vrije geest. En dat is precies wat BOEi voor ogen heeft: het restaureren en herbestemmen van erfgoed waardoor het bewaard blijft en een waardevolle plek inneemt in de (lokale) maatschappij.

 

Onderstaande foto's zijn gemaakt door Jan van Dalen.